Gelijk hebben of gelukkig zijn?
Verbindende Communicatie is een manier van spreken en luisteren waarbij je aandacht hebt voor wat er in jou leeft en voor wat er in de ander leeft. Je kan het zien als een nieuwe taal die je stap voor stap leert.
Herken je dit?
Op school leerden we geschiedenis, wiskunde, economie en vreemde talen maar bijna niemand leerde ons hoe je onder woorden brengt wat je voelt en wat je nodig hebt. Wat we wel leerden, was vooral aardig zijn: ons aanpassen, ja zeggen als we nee bedoelen en inslikken wat we eigenlijk wilden zeggen. Of net het omgekeerde: van ons af bijten, ons gelijk halen en de oorzaak van wat we voelen bij de ander leggen.
Allebei kosten ze ons iets. Wat we inslikken, komt vroeg of laat terug als frustratie, verwijt of afstand. Wat we op de ander afschuiven, zet de relatie onder druk. Verbindende Communicatie nodigt je uit om niet langer aardig te zijn maar echt te zijn: eerlijk over wat er in jou leeft en open voor wat er in de ander leeft.
Depression is our reward for being nice dead people.
Een taal die verbinding mogelijk maakt
Verbindende Communicatie werd ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg (1934-2015). Het viel hem op hoeveel invloed taal heeft op hoe we met elkaar omgaan. Woorden kunnen mensen van elkaar vervreemden maar ze kunnen hen ook dichter bij elkaar brengen.
Hij merkte ook dat mensen heel verschillend reageren op dezelfde situatie: de ene raakt geïrriteerd, de andere blijft nieuwsgierig en betrokken. Wat een ander doet of zegt, kan dus wel de aanleiding zijn voor wat we voelen, maar nooit de oorzaak. Die oorzaak ligt bij onze behoeften: wat we belangrijk vinden en wat al dan niet vervuld is.
Bij zijn leermeester, de psycholoog Carl Rogers, had hij ontdekt hoe helend het is om oprecht beluisterd te worden. Geïnspireerd door mensen als Gandhi kwam hij uit bij het begrip ahimsa: niet schaden, in woord en daad. Hij begreep dat geweld niet alleen in vuisten of wapens zit maar ook verstopt in gewone woorden en zelfs in onze gedachten: in oordelen, verwijten of eisen, uitgesproken of non-verbaal. Dat geweld kan zich ook tegen onszelf richten als we niet opkomen voor wat we nodig hebben of liever een (schijn)harmonie bewaren dan te zeggen wat er echt in ons leeft. Soms zijn we zelfs harder voor onszelf dan voor een ander.
Rosenberg noemde zijn aanpak dan ook Nonviolent Communication of Geweldloze Communicatie. Daarmee verwees hij naar onze natuurlijke staat van compassie wanneer het geweld uit ons hart is weggeëbd. Dat wil niet zeggen dat het ooit helemaal verdwijnt. Het gaat erom dat we met bewustzijn kijken naar het geweld dat nog in ons leeft en ook daar met compassie mee omgaan.
Bij Groeien in Verbinding gebruiken we beide namen, Verbindende Communicatie en Geweldloze Communicatie, voor hetzelfde gedachtegoed.
Heel het gedachtegoed steunt op twee eenvoudige vragen.
“What’s alive in us?” en “What would make life more wonderful?”
Marshall Rosenberg. Vrij vertaald: wat leeft er in mij en in jou? En hoe kunnen we bijdragen aan dit wonderlijke leven?
Vier vragen die je in elk gesprek kan stellen
Het gedachtegoed vertrekt van vier bouwstenen: waarneming, gevoel, behoefte en verzoek. Ze worden vaak verkeerd begrepen. Daarom zetten we elke bouwsteen naast wat we meestal automatisch zeggen. Het gaat er niet om wat 'juist' of 'fout' is maar om wat er in ons leeft en hoe onze taal kan bijdragen aan meer verbinding.
Wat zie of hoor ik?
Wat je met je zintuigen kan vaststellen. Zou een camera het kunnen opnemen?
Wat voel ik?
Een gevoel laat je weten of iets wat je belangrijk vindt vervuld is of niet.
Wat is er belangrijk voor mij?
Behoeften zijn universeel. Alles wat we doen of zeggen, doen we om een behoefte te vervullen.
Wat zou ik graag vragen?
Een concrete vraag in plustaal: je zegt wat je wél wil in plaats van wat je niet wil. Zo neem je zelf verantwoordelijkheid voor je behoefte.
Eén zin, vertaald
Grote kans dat je collega antwoordt: “Altijd? Vorige week was ik drie keer op tijd!” Voor je het weet gaat het gesprek over dat woordje “altijd” en over wie er gelijk heeft in plaats van over wat er eigenlijk speelde.
In het begin klinkt dit wat stroef, zoals bij elke nieuwe taal. Met wat oefening zeg je het op je eigen manier.
Twee symbooldieren en drie keuzes
Giraf en jakhals
In Geweldloze Communicatie gebruiken we vaak twee symbooldieren. De giraf staat voor levensverrijkende taal en de jakhals voor de taal van oordelen en verwijten die we allemaal vlot spreken. Het gaat daarbij niet alleen om woorden maar ook om ons gedrag: handelen we vanuit wat we echt nodig hebben of op automatische piloot?
Het is niet de bedoeling om de jakhals uit ons leven te weren maar er wel bewust van te zijn. Hij geeft ons waardevolle informatie: achter elk oordeel schuilt iets wat we belangrijk vinden. Wil je ten volle kiezen voor een verbindend gesprek, dan is er wel een vertaling nodig: van de taal van de jakhals naar die van de giraf.
Drie keuzes in elk gesprek
In elk gesprek kan je kiezen waar je aandacht naartoe gaat: naar jezelf luisteren, eerlijk delen wat er in je leeft of empathisch luisteren naar de ander. Wie dat leert, kan opkomen voor zichzelf en tegelijk zorg dragen voor de ander.
Zelf op weg met de taal
Bij elke nieuwe taal heb je woorden nodig en een goed oor. Met deze documenten ga je er thuis al mee aan de slag.
Gevoelens- en behoeftelijst
Twee lijsten om woorden te vinden voor wat je voelt en wat je nodig hebt. Ze zijn niet volledig en dat hoeft ook niet: voeg gerust je eigen woorden toe.
- Gevoelens als je behoeften wel en niet vervuld zijn
- Behoeften in zeven groepen, zoals Rosenberg ze indeelde
- Tips om gedachten en strategieën te herkennen die zich als gevoel of behoefte voordoen
De lens waarmee we waarnemen
Over het verschil tussen waarnemen en interpreteren. De bundel vertrekt van een herkenbaar moment: een afspraak waar je naar uitkeek, wordt op het laatste moment afgezegd.
- Wat er feitelijk gebeurt en wat ons hoofd ervan maakt
- Een verdieping rond de eerste bouwsteen, de waarneming
- 16 pagina’s, klaar om af te drukken (PDF)
Vragen die we vaak krijgen
Is dit niet gewoon vriendelijk praten?
Nee, soms is het zelfs het omgekeerde. Wie vooral vriendelijk wil blijven, zegt al eens “het is niet erg” terwijl het er wel toe doet. De ander weet dan niet wat er speelt en ondertussen groeit de ergernis. Verbindende Communicatie nodigt je uit om eerlijk te zeggen wat er in je leeft, ook als dat ongemakkelijk is. Het verschil met recht voor de raap zijn zit in je bedoeling: je wil dat het contact blijft, ook als jullie het oneens zijn.
Moet ik voortaan zo formeel spreken?
Nee hoor. De vier bouwstenen zijn een hulpmiddel om te oefenen, zoals grammatica bij een nieuwe taal. In het begin is het wat fietsen met zijwieltjes. Hoe beter je de taal spreekt, hoe meer je de vaste vorm loslaat.
Werkt het ook als de ander niet meedoet?
Ja. Je hebt alleen invloed op je eigen kant van het gesprek maar vaak verandert een gesprek al wanneer één persoon anders begint te spreken en te luisteren.
Is het ook iets voor mijn werk?
Zeker. Het helpt bij feedback, in vergaderingen en bij spanningen in een team. Voor organisaties maken we ook een opleiding op maat.
Deze taal leer je niet in één avond
Marshall zei: “It’s enough to become progressively less stupid.” Je hoeft niet perfect te worden. Elke dag een tikkeltje minder onhandig is genoeg, liefst samen met anderen.
Online cursus: introductie Verbindende Communicatie
Zes modules met korte lessen in je eigen tempo, met video’s, oefeningen en werkbladen.